#IX. Iūnius Brūtus, Rōmānōrum cōnsul prīmus# [[as printed]]
Iūnius Brūtus, sorōre[1] Tarquiniī Superbī nātus, cum[2] eandem fortūnam timēret, in quam frāter inciderat, quī ob dīvitiās et prūdentiam ab avunculō erat occīsus, stultitiam finxit, unde Brūtus dictus est. Profectus[3] Delphōs[4] cum Tarquiniī fīliīs, quōs pater ad Apollinem mūneribus honōrandum mīserat, baculō[5] { 5} sambūceō aurum inclūsum dōnō[6] tulit deō. Perāctīs deinde mandātīs patris, iuvenēs Apollinem cōnsulunt quisnam ex ipsīs Rōmae[7] rēgnātūrus esset.[8] Respōnsum est eum Rōmae[7] summam potestātem habitūrum, quī prīmus mātrem ōsculātus esset.[9] Tunc Brūtus, velut sī cāsū prōlāpsus[10] cecidisset, terram ōsculātus est, scīlicet quod ea commūnis māter omnium mortālium esset. { 11}
Expulsīs rēgibus duo cōnsulēs[11] creātī sunt, Iūnius Brūtus et Tarquinius Collātīnus[12] Lucrētiae marītus. At lībertās modo parta[13] per dolum et prōditiōnem paene āmissa est. Erant in iuventūte Rōmānā adulēscentēs aliquot, sodālēs { 15} adulēscentium Tarquiniōrum.[14] Hī cum lēgātīs, quōs rēx ad bona sua repetenda Rōmam mīserat, dē restituendīs rēgibus conloquuntur, ipsōs Brūtī cōnsulis fīliōs in societātem cōnsiliī adsūmunt. Sermōnem eōrum ex servīs ūnus excēpit; rem ad cōnsulēs dētulit. Datae[15] ad Tarquinium lītterae manifēstum facinus fēcērunt. { 20} Prōditōrēs in vincula coniectī sunt, deinde damnātī. Stābant ad pālum dēligātī iuvenēs nōbilissimī; sed ā cēterīs līberī cōnsulis omnium in sē oculōs āvertēbant. Cōnsulēs in sēdem prōcessēre[16] [[26]] suam, missīque līctōrēs nūdātōs[1] virgīs caedunt secūrīque feriunt. Suppliciī nōn spectātor modo, sed et[2] exāctor erat Brūtus, { 25} quī tunc patrem exuit, ut cōnsulem ageret.[3]
Tarquinius deinde bellō apertō rēgnum reciperāre cōnātus[4] est. Equitibus praeerat Ārūns, Tarquiniī fīlius: rēx ipse cum legiōnibus sequēbātur. Obviam hostī[5] cōnsulēs eunt; Brūtus ad explōrandum cum equitātū { 30} antecessit. Ārūns, ubi procul Brūtum āgnōvit,[6] īnflammātus īrā “Ille est vir” inquit “quī nōs patriā expulit; ipse[7] ēn ille nostrīs decorātus īnsīgnibus māgnificē incēdit.” Tum concitat calcāribus equum atque in ipsum cōnsulem { 35} dīrigit; Brūtus avidē sē certāminī offert. Adeō[8] īnfēstīs animīs concurrērunt, ut ambō hastā trānsfīxī caderent; fugātus tamen proeliō est Tarquinius. Alter[9] cōnsul Rōmam triumphāns rediit. Brūtī conlēgae fūnus, quantō[10] potuit apparātū, fēcit. Brūtum mātrōnae, ut parentem, annum lūxērunt.[11] { 40}