U razgovoru za Balkan Diskurs, Raif Dizdarević, nekadašnji predsjedavajući Predsjedništva Savezne Federativne Republike Jugoslavije (SFRJ) i ambasador te države u Bugarskoj, bivšem Sovjetskom Savezu i Čehoslovačkoj, govori o sudbonosnom ,,NE!” Staljinu kao odgovor na rezoluciju Informbiroa, te o odnosima Sovjetskog Saveza i Jugoslavije tokom i nakon Drugog svjetskog rata. Kao dio plejade ambasadora u poratnim godinama koji su stvarali međunarodni front odbrane i koji je sa samo 26 godina, u Bugarskoj, tadašnjem najvećem satelitu Sovjetskog Saveza, ostao kao jedino osoblje ambasade nakon pogoršanja odnosa, Dizdarević je ponosni učesnik te jugoslovenske borbe bez oružja i jedan od posljednjih svjedoka te epohe. Vlast kvari, a apsolutna vlast kvari apsolutno Dizdarević vidi agresivni sovjetski pritisak, koji je kulminirao rezolucijom Informbiroa, kao proizvod događaja koji su se odigrali u samom Sovjetskom Savezu, odnosno deformacijom ideala koje je nosila Oktobarska revolucija, te srastanja partije sa državnim aparatom. Ipak, uzimajući u obzir istovjetnost radničkog pokreta i takav Sovjetski Savez, s hegemonskim pretenzijama, je za rukovodstvo Komunističke partije Jugoslavije (KJP) u ratnom periodu bio stariji ideološki brat. Kao prva zemlja radničke revolucije i svjetski bedem socijalizma, Sovjeti su, govori on, imali svojevrsno patronstvo nad svjetskom komunističkom revolucijom. Taj kapital stečen uspješnošću revolucije je KPJ, kao i sve druge srodne partije, stavljalo u maltene vazalski položaj u odnosu na Sovjetsku komunističku partiju (SKP). Na osnovu tog kapitala, a pod paravanom međunarodnog pokreta jednakih u borbi za radnička prava, Sovjeti su prvo preko Kominterne, treće Internacionale, a kasnije preko Kominforma, uspostavljali centralizovane odnose. Tijela koja su imala svrhu međunarodne partijske organizacije za dobrobit svjetske revolucije, prisjeća se Dizdarević, pretvorila su se u tijela koja su oličavale centralizovane odnose i čije je izvještavanje bilo samo puko obavještavanje Sovjeta. Opipavanje terena On kaže kako je jačina otpora na prostoru bivše Jugoslavije bila umnogome neočekivana među zemljama Osovine. Snage Narodnooslobodilačke borbe, pored značajnih ograničenja u ljudstvu i materijalu, pružale su dovoljan otpor da remete planove okupatora. Takav otpor je stvarao povremene, kako navodi, nevelike, slobodne teritorije od kojih je poznatija Fočanska republika. Planovi rukovodstva Centralnog komiteta KPJ, objašnjava Dizdarević, u vrijeme kada su 1942. godine imali veliku slobodnu teritoriju, pokušali pretvoriti AVNOJ u vrhovno političko tijelo s ingerencijama centralne vlasti. ,,Ipak, Sovjetski Savez je bio taj koji je tada rekao ,,NEˮ nakon što smo ih obavijestili o namjerama”, kaže on i dodaje da je tada pametno procijenjena nemogućnost nadmudrivanja sa Sovjetima. No, takav oprezan pristup nije se zadugo primjenjivao. Počeci neslaganja Omamljeno prividom slobode, jugoslovensko rukovodstvo se odlučilo na krajnje neočekivan potez. Dizdarević priča kako je Tito tek nakon donošenja odluka i završenog zasjedanja AVNOJ-a obavijestio Kominternu o samom događaju. ,,Trn u oku Sovjetima bila je transformacija AVNOJ-a u zakonodavno i izvršno predstavničko tijelo Jugoslavije i uspostava Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije (NKOJ), sa svim obilježjima narodne vlade, preko kojeg će AVNOJ ostvarivati svoju izvršnu funkciju. Oni su donošenje odluke o unutrašnjem uređenju koje će umnogome uticati i na poratno državno ustrojstvo bez njihovog odobrenja smatrali krajnje neprihvatljivim, što se može vidjeti i u zvaničnom odgovoru ministra inostranih poslova Sovjetskog Saveza”, objašnjava Dizdarević. Iz Moskve je, kako se sjeća, tada stigao telegram koji je potpisao Molotov tvrdeći da im je zabijen nož u leđa i da je bez njihovog znanja i dogovora učinjeno, ono što, kako su oni smatrali, nije trebalo činiti. Nakon rata – rat I pored razmirica koje su se javljale u odnosu KPJ i SKP(b), Sovjetski Savez je značajno pomogao u oslobađanju okupirane Jugoslavije pri svom pohodu na Berlin. No, u svjetlu ove zajedničke pobjede, pristup Jugoslaviji nije promijenjen. ,,Sovjeti su prema nama poslije rata imali dva kolosijeka odnosa – jedan je bio vezivanje Jugoslavije u maksimalnoj mogućoj mjeri u svim oblastima potreba razvojnih interesa; vezati je za Sovjetski Savez i učiniti je potpuno zavisnom, od privrednog do vojnog aspekta dok je drugi bio stalan pritisak na nas da se u svim pitanjima podredimo Sovjetskom Savezu i da naravno, o svemu, bilo da je riječ o unutrašnjem razvoju ili spoljnim odnosima, konsultujemo”, kaže naš sagovornik. No, ovakav pristup nije bio specifičan za Jugoslaviju. Ovakvim potezima, Staljin je pokušao staviti pod kontrolu kompletan Istočni blok.